Σάββατο, 27 Νοε 2021

Μια συζήτηση με αφορμή τα βιβλία «Κωνσταντίνος Κανάρης τ’ όνομά μου – ο μεγάλος μπουρλοτιέρης αφηγείται…» και «Ο Ιωάννης και τα γεώμηλα της Αίγινας»

Με αφορμή την έκδοση των βιβλίων της «Κωνσταντίνος Κανάρης τ’ όνομά μου – ο μεγάλος μπουρλοτιέρης αφηγείται…» και «Ο Ιωάννης και τα γεώμηλα της Αίγινας» (σχέδιο: Φίλιππος Φωτιάδης) (και τα δύο από τις εκδόσεις Καλέντης), είχαμε μια ενδιαφέρουσα συζήτηση με τη Μαρία Ανδρικοπούλου.

1821-2021 πώς νιώθετε να γράφετε παιδικά βιβλία για την Ελληνική Επανάσταση;

Η επέτειος των διακοσίων χρόνων από την Ελληνική Επανάσταση αποτέλεσε πηγή έμπνευσης για τους ανθρώπους των γραμμάτων και των τεχνών με αποτέλεσμα πολυποίκιλη παραγωγή έργων: βιβλία, μουσικές συνθέσεις, ταινίες, θεατρικές παραστάσεις, μουσειακές εκθέσεις, συλλογές ρούχων και κοσμημάτων κ.ά.

Η συγγραφή των δύο παιδικών μου βιβλίων για την επανάσταση ήταν ο δικός μου τρόπος εορτασμού, αναμόχλευσης της μνήμης και αναστοχασμού.

Τι στάθηκε αφορμή για να γράψετε αυτά τα βιβλία;

Αφορμή για το βιβλίο «Κωνσταντίνος Κανάρης τ΄ όνομά μου» είναι η σχέση του θρυλικού πυρπολητή με την Κυψέλη, όπου έζησε τα τελευταία χρόνια της ζωής του, συνοικία στην οποία κι εγώ μεγάλωσα.

Το βιβλίο μου για τον Καποδίστρια «Ο Ιωάννης και τα γεώμηλα της Αίγινας» ήρθε σαν φυσική συνέχεια του προηγούμενου. Η φιγούρα του Κυβερνήτη δραπέτευσε από τις σελίδες του ενός βιβλίου διεκδικώντας πρωταγωνιστικό ρόλο στο άλλο.

Δύο πρόσωπα που έτρεφαν αμοιβαία εκτίμηση μεταξύ τους, έγιναν οι κεντρικοί ήρωες των βιβλίων μου, έτσι ώστε τα δύο κείμενα να συνδιαλέγονται μεταξύ τους και να λειτουργούν και συμπληρωματικά.

Μπορείτε να μας πείτε λίγα λόγια για την υπόθεσή τους;

Στο βιβλίο μου για τον Κανάρη, το άγαλμα του ήρωα στην ομώνυμη πλατεία της Κυψέλης ζωντανεύει και αφηγείται τον βίο και την πολιτεία του αγωνιστή της επανάστασης που από ορφανό ναυτόπουλο έγινε καπετάνιος, δεινός μπουρλοτιέρης, Ναύαρχος, Υπουργός των Ναυτικών ως και Πρωθυπουργός.

Το τελευταίο μου βιβλίο, με μορφή ημερολογιακών σημειώσεων, ακολουθεί τα χνάρια του Ιωάννη Καποδίστρια και τις πρώτες προσπάθειες οργάνωσης του Κράτους.

Και στα δύο βιβλία ακούμε τη φωνή των κεντρικών ηρώων, καθώς είναι γραμμένα σε πρωτοπρόσωπη γραφή.

Πώς νιώθετε ως Ελληνίδα και άνθρωπος των γραμμάτων στην εποχή του κορωνοϊού για την επέτειο της Επανάστασης;

Η πανδημία με έκανε να βιώσω, ως κάποιο βαθμό, τι σημαίνει η στέρηση της ελευθερίας, αγαθό για το οποίο αγωνίστηκαν οι Έλληνες κατά την επανάσταση. Ίσως, λοιπόν, λόγω του βιώματος αυτής της στέρησης, τόσο εγώ όσο και οι περισσότεροι από μας, να προσεγγίσαμε ευκολότερα την έννοια και την αξία της και να αντιληφθήκαμε πιο ουσιαστικά το νόημα της επετείου.

Ο εγκλεισμός που επιβλήθηκε ως μέτρο αντιμετώπισης του κορωνοϊού στάθηκε για μένα αφορμή -μέσα από διάφορες συνδέσεις και ομοιότητες- για αναγωγή στο παρελθόν.

Αρκεί να αναλογιστούμε πως κατά τα πρώτα βήματα του ελληνικού κράτους ο Κυβερνήτης Ιωάννης Καποδίστριας είχε να αντιμετωπίσει την επιδημία της πανούκλας. Αναγκάστηκε να λάβει αυστηρά μέτρα, δυσβάσταχτα για μια χώρα που βρισκόταν σε δεινή κατάσταση βγαίνοντας από μακροχρόνιο πολεμικό αγώνα. Είναι οφθαλμοφανής η αναλογία με τη σημερινή εποχή, όταν η χώρα μας πριν προλάβει να ορθοποδήσει από την οικονομική κρίση βιώνει μια νέα κρίση λόγω της πανδημίας.

Ας αναζητήσουμε αυτές τις συνδέσεις του παρελθόντος με το παρόν κι ας δούμε τι μπορούμε να αποκομίσουμε από αυτόν τον αναστοχασμό που επιβάλλεται με αφορμή την επέτειο και εν μέσω πανδημίας.

Ποια παιδική ανάμνηση έχετε έντονα χαραγμένη που να αφορά τον εορτασμό της 25ης Μαρτίου;

Υπάρχουν οι αναμνήσεις από τις σχολικές γιορτές για την εθνική επέτειο. Στην εποχή μου συνηθίζονταν τα θεατρικά σκετσάκια με σχετικό θέμα. Έχω υποδυθεί την αποφασιστική Σουλιώτισσα, αλλά και τη βουβή, υπομονετική Ελευθερία. Έχω απαγγείλει τη Δέσπω που κάνει πόλεμο με νύφες και με αγγόνια. Ωστόσο, αυτοί - οι μάλλον άχαροι- εορτασμοί δεν κατόρθωσαν να με φέρουν πιο κοντά στην Ιστορία.

Η προσέγγιση του παρελθόντος συντελέστηκε ευκολότερα κατά τη διάρκεια των περιπάτων με τον πατέρα μου στη Λεωφόρο των Ηρώων στο Πεδίον του Άρεως, όπου μου αφηγούνταν την ιστορία σαν παραμύθι. Και τα καθημερινά παιχνίδια μου γύρω από τα άγαλμα του Κωνσταντίνου Κανάρη, στην Κυψέλη όπου μεγάλωσα, με βοήθησαν να εξοικειωθώ με τη φιγούρα του αγωνιστή, να τον νιώσω σαν γείτονά μου, δικό μου άνθρωπο. Μ’ αυτό τον βιωματικό τρόπο προσέγγισα το παρελθόν κι εντελώς αυθόρμητα, εφόσον ασχολήθηκα με τη συγγραφή παιδικών βιβλίων, αφιέρωσα ένα στον Κωνσταντίνο Κανάρη, ζωντανεύοντας το άγαλμα της πλατείας.

Υπάρχει κάποιο ποίημα ή λογοτεχνικό έργο που αφορά την Ελληνική Επανάσταση που σας συγκινεί όταν το διαβάζετε ακόμα και σήμερα;

Με στοιχειώνουν -από όταν τους διάβασα για πρώτη φορά- οι στίχοι του Διονυσίου Σολωμού από την ποιητική σύνθεση «Ελεύθεροι Πολιορκημένοι»:

Άκρα του τάφου σιωπή στον κάμπο βασιλεύει·

λαλεί πουλί, παίρνει σπυρί, κι η μάνα το ζηλεύει.

Σε δύο μόλις στίχους χωράει η ερημιά, η βαθιά απελπισία , η πείνα και η απόλυτη ανημπόρια της μάνας στη διάρκεια της πολιορκίας του Μεσολογγίου.

Ποιος είναι ο αγαπημένος σου ήρωας της Ελληνικής Επανάστασης και γιατί;

Ο Κωνσταντίνος Κανάρης για τους λόγους που ανέφερα παραπάνω, αλλά και γιατί, λόγω της αγάπης μου για τη θάλασσα, πάντα κέντριζαν περισσότερο το ενδιαφέρον μου τα κατορθώματα του ναυτικού αγώνα στα οποία πρωτοστάτησε.

Ποια προσωπικότητα έχουμε περισσότερο ανάγκη στην εποχή μας;

Νομίζω ότι έχουμε ολοένα και περισσότερο ανάγκη από ανθρώπους που υπηρετούν με εντιμότητα τα κοινά. Ανάγκη από ανθρώπους που συνδυάζουν αρετή και τόλμη.

Τι έχετε ξεχωρίσει από το βιβλίο σας και γιατί;

Γράφοντας για τον Καποδίστρια στηρίχτηκα στην επιστολογραφία του. Ξεχωρίζω την τελευταία επιστολή του προς τον φίλο του Εϋνάρδο, που μέρος της έχω συμπεριλάβει και στο βιβλίο: «Έρχεται κάποτε η ώρα που οι άνθρωποι κρίνονται όχι για όσα ειπώθηκαν ή γράφτηκαν για τις πράξεις τους, αλλά για την ίδια τη μαρτυρία των πράξεών τους».

Αν ο όρος επανάσταση δηλώνει μια ριζική και γρήγορη μεταβολή μιας κατάστασης ποια θα ήταν μια επανάσταση του 2021;

Κατά την άποψή μου, αν ο όρος επανάσταση εμπεριέχει τη ριζική μεταβολή μιας κατάστασης, μια μορφή επανάστασης στις μέρες μας θα μπορούσε να θεωρηθεί η προσαρμοστικότητα με την έννοια της ευελιξίας στην αντιμετώπιση νέων δεδομένων, η υιοθέτηση μιας νέας στάσης ζωής. Η απομάκρυνση, δηλαδή, από τη ζώνη άνεσής μας που απαιτεί ανοιχτά μυαλά και κότσια.

Περιβάλλον, Πολιτισμός, Τέχνες , Επιστήμες, Πολιτική, Ανθρώπινα δικαιώματα: Τι προσέφερε στους τομείς αυτούς τόσο η Ελληνική Επανάσταση όσο και ο σύγχρονος Ελληνικός Πολιτισμός; Τι μπορούμε με να αποκομίσουμε, Πώς μπορούμε να συνεισφέρουμε σε παγκόσμιο επίπεδο σήμερα. Με ποιες προκλήσεις έρχεται αντιμέτωπος ένας νέος Έλληνας σήμερα;

Όλες οι επαναστάσεις ξεκινούν από την ανάγκη προάσπισης βασικών ανθρώπινων δικαιωμάτων. Χωρίς ελευθερία και παιδεία δεν μπορεί να υπάρξει πολιτισμός και επιστήμη. Η ελληνική επανάσταση οδήγησε στην ίδρυση ανεξάρτητου κράτους, ώστε να συζητάμε για την έννοια της πολιτικής, της οργάνωσης και των θεσμών.

Από το ξέσπασμα ακόμα της επανάστασης, αλλά ακόμα και μετά από την ίδρυση του ελληνικού κράτους δόθηκε τεράστιος αγώνας για να ακουστεί η ελληνική φωνή, να βγει η Ελλάδα από την απομόνωση και να προσδιοριστεί η θέση της στον χάρτη.

Δεν έχει πάψει ο σύγχρονος Έλληνας να αντιμετωπίζει ανάλογες προκλήσεις.

«Σβήνοντας ένα κομμάτι από το παρελθόν είναι σαν να σβήνεις και ένα αντίστοιχο κομμάτι από το μέλλον» είπε ο Γιώργος Σεφέρης: Πιστεύει ο σημερινός άνθρωπος στην σπουδαιότητα της ιστορίας ή θέλει να γράψει ο ίδιος ιστορία ερήμην του παρελθόντος του;

Νομίζω, πως στη σύγχρονη Ελλάδα, από μια πλευρά υπάρχει προσκόλληση σε συγκεκριμένα κομμάτια του παρελθόντος, στο μεγαλείο της ελληνικής αρχαιότητας για παράδειγμα, από τον φόβο της λήθης του παρελθόντος και την ανάγκη μιας ένδοξης ιστορίας ως σημείο αναφοράς, που λειτουργεί συχνά και ως τροχοπέδη.

Και από την άλλη, υπάρχει η γενικευμένη κυριαρχία του εφήμερου. Η ιστορία ολοένα και περισσότερο μοιάζει να αποτελείται από στιγμές που περνούν με ταχύτητα κι επικεντρώνεται σε εμάς τους ίδιους. Γι’ αυτό ίσως κι αυτή η αγωνία καταιγιστικής καταγραφής τους στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης.

Ο σύγχρονος άνθρωπος τείνει, μάλλον, να επενδύει περισσότερο στο παρόν. 

Με την Επανάσταση συνειδητοποιηθήκαμε ως Έθνος. Ποια νομίζετε πως είναι τα πρότυπα με βάση τα οποία διαμορφώσαμε την ταυτότητα μας; Στο πέρασμα των 200 χρόνων πιστεύετε ότι εμπλουτίστηκε η ταυτότητα μας. Ποιες είναι οι προκλήσεις με τις οποίες ερχόμαστε αντιμέτωποι ως Έθνος σήμερα;

Υπάρχουν πολλές θεωρίες σχετικά με τον ορισμό του έθνους, τους παράγοντες και τις διεργασίες που διαμορφώνουν την εθνική ταυτότητα(πολιτισμικά στοιχεία, γλώσσα, θρησκεία κ.ά).

Ο σύγχρονος Έλληνας, ταξιδεύει με ρούχα δυτικά και ανατολίτικες συνήθειες, έχοντας στο διαβατήριό του τη σφραγίδα της ανωτερότητας που του εξασφαλίζει η πίστη στη συνέχεια του πολιτισμού από την ελληνική αρχαιότητα. Πολιτισμική ανωτερότητα που γίνεται βαρίδι στις αποσκευές του, όταν αγωνίζεται, σήμερα, να αποδείξει -ειδικά στον δυτικό κόσμο- ότι είναι αντάξιος των επιτευγμάτων των προγόνων του.

Το μόνο βέβαιο είναι ο εμπλουτισμός της ταυτότητάς μας στο διάβα των δύο αιώνων από την ελληνική επανάσταση. Η πατρίδα, άλλωστε, μοιάζει με μια τοιχογραφία από επιστρώσεις διαδοχικές και η εθνική ταυτότητα με παλίμψηστο.

Ποιο το περιεχόμενο για εσάς της έννοιας πατριωτισμός 200 χρόνια μετά την επανάσταση. Ή αλλιώς πως ο σύγχρονος Έλληνας μπορεί σήμερα να κάνει πράξη την αγάπη του για την πατρίδα;

Ο ορισμός του πατριωτισμού, για μένα, είναι η ανάληψη της ατομικής ευθύνης ως έμπρακτη αγάπη για την πατρίδα.

Πώς θα μιλούσες σε ένα παιδί και πώς σε έναν έφηβο για την Ελληνική Επανάσταση – που θα εστίαζες, τι πιστεύεις ότι είναι αυτό που πρέπει να κρατήσουν από τον επαναστατικό αγώνα του 1821.

Νομίζω ότι τα μικρότερα παιδιά εντυπωσιάζονται περισσότερο από τα ηρωικά κατορθώματα, καθώς γοητεύονται από το στοιχείο της περιπέτειας. Μέσα από αυτά μπορεί κανείς να θίξει και θέματα κοινωνικά που σχετίζονται με τον επαναστατικό αγώνα. Στους έφηβους και το νεανικό κοινό θα μιλούσα για τα δικαιώματα του ανθρώπου και την αξία των κοινωνικών αγαθών που προάσπισε η επανάσταση.

Αυτό που θα ήθελα να κρατήσουν τα παιδιά από τον επαναστατικό αγώνα είναι η σημασία της υιοθέτησης μιας υπεύθυνης στάσης απέναντι σε όσα συμβαίνουν γύρω τους. Να είναι έτοιμα να δώσουν το «παρών».

 Περισσότερα για τη Μαρία Ανδρικοπούλου: ΠΡΟΣΩΠΟ – Βιβλιοnet (biblionet.gr)

Back To Top

Like what you see?

Hit the buttons below to follow us, you won't regret it...