Πέμπτη, 23 Σεπ 2021

Μιλήσαμε με τον συγγραφέα, με αφορμή την κυκλοφορία του βιβλίου από τις εκδόσεις Τόπος

 

Συνέντευξη στην Αγγελική Λάλου

1821-2021 πώς νιώθετε που γράψατε ένα βιβλίο για την Ελληνική Επανάσταση;

Σίγουρα ικανοποίηση, όντας λάτρης του βιβλίου, της ιστορίας και ειδικά της συγκεκριμένης περιόδου. Ανθρώπινη χαρά, να βλέπεις τυπωμένο τον κόπο σου αλλά και … λίγο άγχος. Το θέμα είναι μεγάλο και το ενδιαφέρον στα ύψη, οπότε είναι μεγάλη και η ευθύνη όταν παρουσιάζεις δημόσια τις απόψεις σου.

Τι στάθηκε αφορμή για να γράψετε το «21 ρωγμές στην επίσημη ιστορία για το 1821»;

Ο κύριος λόγος είναι η γοητεία που, από τα παιδικά μου χρόνια, ασκούσε η Επανάσταση του 1821. Γοητεία που με έσπρωχνε να ψάχνω και όσο έψαχνα ανατρέπονταν οι βεβαιότητες που η επίσημη σχολική ιστορία είχε ενσταλάξει, οπότε αυτό το ταξίδι γινόταν όλο και πιο ενδιαφέρον. Είναι ένα συγκλονιστικό γεγονός, με τρομερές αντιφάσεις, με ανατροπή κάθε «φρόνιμου υπολογισμού», με σεισμικές επιδράσεις στη διεθνή ισορροπία. Μια πραγματική Επανάσταση.

Μπορείτε να μας πείτε λίγα λόγια για το βιβλίο;

Η προσπάθεια αυτή ξεκίνησε με άρθρα που δημοσιεύτηκαν στις φιλόξενες σελίδες της ιστοσελίδας Kommon.gr και αναδημοσιεύτηκαν στον ηλεκτρονικό και έντυπο τύπο. Τα άρθρα αυτά συγκεντρώθηκαν, εμπλουτίστηκαν, αυξήθηκαν και παρουσιάζονται σε αυτό το βιβλίο, με προφανή αφορμή την επέτειο των 200 χρόνων από την έναρξη της ελληνικής Επανάστασης.

Τα άρθρα που περιέχονται στο βιβλίο αυτό δεν έχουν τον χαρακτήρα διατριβής, δεν διεκδικούν δάφνες πρωτότυπης μελέτης. Όλα όσα θα διαβάσει ο αναγνώστης έχουν δημοσιευτεί ξανά σε πολύτομες ιστορίες, ιστορικές μονογραφίες, απομνημονεύματα, αρχεία, άρθρα. Κατά κανόνα αποκρύβονται ή διαστρεβλώνονται από την επίσημη ιστορία. Κύρια επιδίωξη των άρθρων είναι τα στοιχεία αυτά να ξαναέρθουν στο φως. Να γίνουν γνωστά γιατί, απλά, δεν είναι. Όταν ορισμένα από τα άρθρα δημοσιεύονταν στο kommon.gr ήταν εντυπωσιακός ο αριθμός των αναγνωστών και των αναγνωστριών που δήλωνε άγνοια για πολλά από αυτά τα στοιχεία. Κι όμως όλα είναι δημοσιευμένα.

Ποιες είναι αυτές οι ρωγμές;

Τα άρθρα αφορούν τους Έλληνες πειρατές, με τις διαφορετικές εκδοχές τους, και τους Έλληνες φαναριώτες, τους «Δραγουμάνους του βεζίρη». Παρουσιάζουν τη διαμόρφωση των δύο βασικών ιδεολογικών ρευμάτων και οργανωτικών μηχανισμών που θα συγκρουστούν για τον προσανατολισμό και την ηγεσία της Επανάστασης: Τη Φιλική Εταιρεία και τον κύκλο της Πίζας. Εστιάζουν στην έναρξη της Επανάστασης με «οδηγούς» επαναστάτες: Βλαδιμηρέσκου, Καρατζάς, Οικονόμου, Βασιλείου και Λογοθέτης. Η επαναστατική τους δράση κόστισε τη ζωή τους (εκτός του Λογοθέτη) και δυστυχώς την εξαφάνισή τους από τις σελίδες της ιστορίας.

Επίσης δύο από τις μεγαλύτερες στρατιωτικές και ανθρωπιστικές τραγωδίες, τα Ψαρά και το Μεσολόγγι, σε συνδυασμό με τα περίφημα «Δάνεια του Αγώνα». Τη συγκλονιστικά αντιφατική μορφή του Καραϊσκάκη, τη διαμόρφωση της προσωπικότητάς του και την τραγική κορύφωση της πορείας του. Τον Καποδίστρια, την εσωτερική σύγκρουση και τη δολοφονία του. Τέλος αναφέρονται σε γεγονότα μεταγενέστερα της Επανάστασης: δύο συνταρακτικές (και επιμελώς αποκρυπτόμενες) υποθέσεις, του Πατσίφικο και του Παπουλάκου που συνδέονται με την Επανάσταση με χίλια νήματα, ιδεολογικά, πολιτικά και διπλωματικά.

Υπήρξαν άλλες φορές που ασχοληθήκατε συγγραφικά με την Ελληνική Επανάσταση;

Έχω δημοσιεύεσει πολλά άρθρα σε εφημερίδες και ιστότοπους. Αυτό είναι το πρώτο βιβλίο μου που εκδίδεται και είμαι ιδιαίτερα χαρούμενος για αυτό.

Πώς νιώθετε ως Έλληνας και ως άνθρωπος των γραμμάτων στην εποχή του κορωνοϊού για την επέτειο της Επανάστασης;

Τα συναισθήματα είναι αντιφατικά. Μια τέτοια επέτειος είναι ευκαιρία αναστοχασμού, προβληματισμού αλλά και διαλόγου για τα μεγάλα διδάγματα τόσο της ίδιας της Επανάστασης όσο και της διαδρομής της χώρας μας αυτούς τους δύο αιώνες. Η πανδημία περιορίζει σίγουρα τη δυνατότητα ζωντανών διαδικασιών. Βέβαια, υπάρχει το διαδίκτυο που προσφέρει μεγάλες δυνατότητες διαλόγου και ενημέρωσης. Αναπτύσσεται πλούσιος και πολύτιμος προβληματισμός.

Από την άλλη υπάρχει ένα αίσθημα απογοήτευσης από τον τρόπο που η επίσημη πολιτεία έχει επιλέξει να αντιμετωπίσει αυτήν τη μεγάλη επέτειο. Οι ως τώρα εικόνες που έχουμε δει δεν νομίζω πως συνάδουν ούτε με το πνεύμα της Επανάστασης ούτε με την ανάγκη σοβαρού προβληματισμού ή έστω σεβασμού στον αγώνα και τη θυσία χιλιάδων ανδρών και γυναικών. Παραπέμπουν περισσότερο σε φτηνή επίδειξη νεοπλουτισμού παραγόντων της κοινωνικής ζωής. Κι όμως, ακριβώς η μάχη κατά της πανδημίας, των συνεπειών της στην υγεία, την κοινωνία και τη δημοκρατία, κάνει πιο επίκαιρα από ποτέ τα βασικά μηνύματα της Επανάστασης.

Ποια παιδική ανάμνηση έχετε έντονα χαραγμένη που να αφορά τον εορτασμό της 25ης Μαρτίου;

Η παιδική ανάμνηση σχετικά με το 1821 που είναι χαραγμένη δεν είναι στενά συνδεδεμένη με τον τυπικό εορτασμό. Πολλά βράδια, δεν υπήρχαν τότε και τα πολλά κανάλια ή το διαδίκτυο, ο πατέρας μου μας διάβαζε την ιστορική μονογραφία «Καραϊσκάκης», του Δ. Φωτιάδη. Την είχα ακούσει πολλές φορές και ποτε δεν την βαριόμουν.

Ποιος είναι ο αγαπημένος σας ήρωας της Ελληνικής Επανάστασης και γιατί;

Συνεχίζοντας από την προηγούμενη απάντηση, θα σας απαντήσω με ένα απόσπασμα από το βιβλίο του Φωτιάδη. Γράφει ο μεγάλος ερευνητής: «Να ξεκαθαρίσουμε τούτο εδώ: Ένας και μόνος είναι ο μεγάλος ήρωας του 1821, ο λαός. Το πότισε με το αίμα του και το έθρεψε με τις θυσίες του… Έπειτα έρχονται οι Κολοκοτρώνηδες, οι Καραϊσκάκηδες, οι Νικηταράδες, οι Κανάρηδες…»

Ποια προσωπικότητα έχουμε περισσότερο ανάγκη στην εποχή μας;

Aς επιλέξουμε δύο απλούς ανθρώπους: ο ένας είναι ο Κώστας Χαρμοβίτης ή Λαγουμιτζής. Μια μεγαλοφυΐα στον πόλεμο των «λαγουμιών» που μεγαλούργησε στο Μεσολόγγι και στην Ακρόπολη. Ο Κιουταχής του προσέφερε το βάρος του, κυριολεκτικά, σε χρυσάφι για να προδώσει. Αρνήθηκε και συνέχισε να πολεμά.

Ο άλλος είναι ένας απλός ναύτης από τη Μύκονο, ο Γαλατσίδης. Στην αδελφοκτόνα σύγκρουση ανάμεσα στον κυβερνήτη Καποδίστρια και την αντιπολίτευση οι Υδραίοι ναύαρχοι ανατίναξαν, δυστυχώς, τα καλύτερα πλοία του ελληνικού στόλου για να μην τα ελέγχει ο Καποδίστριας. Παγιδευμένο ήταν και το περίφημο ατμοκίνητο «Καρτερία». Ο Γαλατσίδης έφτασε κολυμπώντας στο ατμοκίνητο και με κίνδυνο της ζωής του έκοψε το φυτίλι κι έσωσε το πλοίο.

Αν υπήρχαν ανάμεσά μας πολλοί σαν αυτούς…

Υπάρχει κάποιο απόσπασμα που έχετε ξεχωρίσει από το βιβλίο αυτό και γιατί;

Κάθε γραμμή, κάθε λέξη είναι κόπος, άρα αγαπημένη. Όμως δεν μπορώ να μην πω πως τίποτα δεν συγκλονίζει περισσότερο από το Μεσολόγγι. Ο θρίαμβος κι η τραγωδία, ο ηρωισμός και η ποταπότητα, οι Ελεύθεροι πολιορκημένοι! Είναι συγκλονιστικό. Επιτρέψτε μου μόνο να πω ένα γεγονός. Όταν έφτασε στο Παρίσι η είδηση για την Έξοδο συγκροτήθηκε μεσάνυχτα (!) διαδήλωση φοιτητών που έφτασε στο παλάτι απαιτώντας από τον βασιλιά Κάρολο να παρέμβει υπέρ των Ελλήνων.

Αν ο όρος επανάσταση δηλώνει μια ριζική και γρήγορη μεταβολή μιας κατάστασης ποια θα ήταν μια επανάσταση του 2021;

Επανάσταση θα ήταν ένας συνδυασμός επιστημονικού θριάμβου, νίκης κατά της πανδημίας που όχι μόνο θα μας έσωζε αλλά και θα αποκαθιστούσε την εμπιστοσύνη των ανθρώπων στη γνώση και την επιστήμη, με την απελευθέρωση των δυνάμεων των ανθρώπων που αγωνίζονται για την ελευθερία, τη δημοκρατία και την κοινωνική ισότητα. Για να «ανθρωπέψει ο άνθρωπος».

Πολιτισμός και Ανθρώπινα δικαιώματα: Τι προσέφερε στους τομείς αυτούς η Ελληνική Επανάσταση;

Ας ξεκινήσουμε από το τελευταίο. Είναι πανθομολογούμενη η συμβολή της Επανάστασης στην κατάρρευση της Ιεράς Συμμαχίας, του θεματοφύλακα της απολυταρχίας και της αντίδρασης στην Ευρώπη. Αποτέλεσε θρυαλλίδα για πολλές εθνικοαπελευθερωτικές λαϊκές επαναστάσεις. Τα Συντάγματα της Επανάστασης ήταν τα πιο προοδευτικά κείμενα της εποχής τους.

Τεράστια ήταν η συμβολή της στον πολιτισμό και τις τέχνες. Αυτά που γεννήθηκαν στη χώρα μας είναι γνωστά. Ήταν όμως γεγονός με παγκόσμια ακτινοβολία.Ποιήματα, μυθιστορήματα, θεατρικά έργα, πίνακες ζωγραφικής γεννήθηκαν από την Επανάσταση.

Κορυφαίοι καλλιτέχνες και διανοητές όπως ο Γκαίτε, ο Ουγκώ, ο Μίλερ, ο Παγκανέλ, ο Ντελακρουά και πολλοί άλλοι εμπνεύστηκαν από αυτήν.

«Σβήνοντας ένα κομμάτι από το παρελθόν είναι σαν να σβήνεις και ένα αντίστοιχο κομμάτι από το μέλλον» είπε ο Γιώργος Σεφέρης: Πιστεύει ο σημερινός άνθρωπος στη σπουδαιότητα της ιστορίας ή θέλει να γράψει ο ίδιος ιστορία ερήμην του παρελθόντος του;

Η διαπίστωση του μεγάλου ποιητή είναι προφανώς σωστή. Νομίζω πως σήμερα υπάρχει μεγάλο ενδιαφέρον για την ιστορία. Να αναφέρω χαρακτηριστικά πως, σύμφωνα με στοιχεία της Εθνικής Βιβλιοθήκης, την 45ετία 1974-2019, στην Ελλάδα εκδόθηκαν 15.900 βιβλία ιστορίας. Από αυτά τα 2.837, το 18% του συνόλου δηλαδή, αφορούν την Επανάσταση.

Όσο η κρίση βαθαίνει και αγκαλιάζει όλους τους τομείς, όσο ο άνθρωπος συνειδητοποιεί πως βρισκόμαστε μπροστά στο τεράστιο δίλημμα της αλλαγής της κοινωνίας ή της βαρβαρότητας και της καταστροφής, τόσο αναζητά διδάγματα και εμπειρίες του παρελθόντος. Η γνώση του είναι προϋπόθεση για να υπάρξει μέλλον.

Ποιο το περιεχόμενο για εσάς της έννοιας πατριωτισμός 200 χρόνια μετά την επανάσταση;

Η έννοια δεν αλλάζει, οι συνθήκες αλλάζουν. Πατριωτισμός ήταν και είναι η αγάπη για τον τόπο μας, για τις «πεζούλες» μας. Αγάπη που συνδυάζεται με την αναγνώριση του δικαιώματος κάθε λαού να νιώθει τα ίδια συναισθήματα για τον τόπο του και την κατανόηση πως μόνο με την ειρήνη και τη συνεργασία προσφέρουμε πραγματικά στην πατρίδα μας. Άλλωστε, ο μεγάλος πρωτοπόρος, ο Ρήγας Φεραίος αυτό δεν περιέγραφε σαν όραμα στη «Νέα Πολιτική Διοίκηση»; Όλοι οι λαοί, κάθε χρώματος και θρησκείας να ζουν αρμονικά! Αυτή είναι πραγματική αγάπη για την πατρίδα, για τον άνθρωπο.

Πώς θα μιλούσατε σε ένα παιδί και πώς σε έναν έφηβο για την Ελληνική Επανάσταση – πού θα εστιάζατε, τι πιστεύετε ότι είναι αυτό που πρέπει να κρατήσουν από τον επαναστατικό αγώνα του 1821.

Οι νέοι και οι νέες είναι το πιο δύσκολο κοινό, ως εκπαιδευτικός το γνωρίζω καλά. Θα ακολουθούσα τη συμβουλή του σπουδαίου μας ποιητή, του Μανόλη Αναγνωστάκη. Όπως γράφει στο ποίημά του το «Στο παιδί μου»:

«… του δείχνω με το χέρι τους κακούς, του μαθαίνω ονόματα σαν προσευχές

Του τραγουδώ τους νεκρούς μας. Α, φτάνει πια! Πρέπει να λέμε την αλήθεια στα παιδιά»

Υπάρχει κάποιο ποίημα ή λογοτεχνικό έργο που αφορά την Ελληνική Επανάσταση που σας συγκινεί όταν το διαβάζετε ακόμα και σήμερα;

Είναι πολλά, δύσκολο να διαλέξεις. Όμως νομίζω πως δεν έχει γραφτεί τίποτα πιο συγκλονιστικό από τους «Ελεύθερους Πολιορκημένους» του Δ. Σολωμού. Ο στίχος «Αραπιάς άτιΓάλλου νουςβόλι Τουρκιάς, τόπ' ΆγγλουΠέλαγο μέγα πολεμάβαρεί το καλυβάκι …» είναι η Επανάσταση! Την ιστορία της πρέπει να τη δούμε σωστά. Και πάλι Σολωμός: «Το έθνος πρέπει να μάθει να θεωρεί εθνικό ό,τι είναι αληθινό».

ΒΙΟΓΡΑΦΙΚΟ

Ο Σπύρος Αλεξίου γεννήθηκε και κατοικεί στην Αθήνα.

Είναι απόφοιτος της Πρότυπου Ευαγγελικής Σχολής Σμύρνης και της Φιλοσοφικής Σχολής του Αριστοτέλειου Πανεπιστήμιου Θεσσαλονίκης, τμήμα Ιστορίας και Αρχαιολογίας. Διετέλεσε πρόεδρος του Συλλόγου φοιτητών, μέλος του Πρυτανικού Συμβουλίου και συνεργάτης του περιοδικού «Αντιθέσεις».

Εργάζεται ως φιλόλογος στην ιδιωτική εκπαίδευση και ως επιμελητής εκπαιδευτικών βοηθημάτων, ιστορικών δοκιμίων και βιογραφιών.

Είναι μέλος της Συντακτικής Επιτροπής και αρθρογράφος της ιστοσελίδας kommon.gr

 

Back To Top

Like what you see?

Hit the buttons below to follow us, you won't regret it...