Πέμπτη, 24 Ιουν 2021

Το ζήτημα δεν είναι να αποδομηθεί η κυρίαρχη άποψη που έχουμε για την ιστορία, αλλά να δούμε τα γεγονότα και από άλλο πρίσμα. Να συλλογιστούμε πάνω στις λεπτομέρειες και στο περιθώριο των ιστορικών συμβάντων. Να μην τρεφόμαστε από αυταπάτες και από ψευδαισθήσεις.

Κείμενο: Φώτης Δούσσος

Τα 200 χρόνια από τη Επανάσταση του ’21 θα φέρουν, ενδεχομένως, στο κέντρο  του δημόσιου διαλόγου έννοιες όπως πατριωτισμός, αυτοθυσία, πατρίδα. Είναι λυπηρό που κάποιες από αυτές τις λέξεις τις λυμαίνονται και ίσως τις έχουν σπιλώσει άπαξ και δια παντός ακροδεξιά αφηγήματα.

Σήμερα η λέξη πατριωτισμός εγείρει αμέσως καχυποψία γιατί συνδέεται άμεσα με τον εθνικισμό και πολύ συχνά με την πατριδοκαπηλία. Η λέξη αυτοθυσία, από την άλλη, έχει εξοβελιστεί εντελώς από το λεξιλόγιό μας. Σε κοινωνίες όπου κυριαρχεί η ανάγκη προάσπισης του προσωπικού συμφέροντος, της ατομικής ανόδου, της ιδιωτικής ευημερίας, πώς μπορεί να χωράει κάτι βαθιά αλτρουιστικό;

Η ανάγκη να εξισωθεί το προσωπικό με το συλλογικό είναι πιο επείγουσα από ποτέ. Καθώς και η ανάγκη για εξυγίανση σε πολλά κομμάτια του κοινωνικού βίου.

Δυστυχώς, μαζί με τις υπόλοιπες λέξεις που έχασαν το νόημά τους, είναι και η αυτοθυσία λοιπόν, καθώς και τα συμπαρομαρτούντα της: γενναιότητα, τόλμη, περιφρόνηση του θανάτου. Μπορεί κάποιοι παππούδες μας να δώσαν τις περιουσίες τους, το αίμα τους και το αίμα της οικογένειάς τους για τον αγώνα της απελευθέρωσης, αλλά σήμερα, παρόλο που οι καιροί είναι εξαιρετικά κρίσιμοι, μοιάζουμε, συχνά, περιχαρακωμένοι στη φούσκα του μικρόκοσμού μας. Δεν θέλουμε να θυσιάσουμε τίποτα από τα κεκτημένα μας και δεν είμαστε έτοιμοι για μεγάλες ρήξεις.

Όταν δε βγαίνουμε από το καβούκι μας και επιχειρούμε να αντιδράσουμε μαζικά απέναντι στις απειλές ή τα προβλήματα που ταλανίζουν τις κοινωνίες μας, το κάνουμε σπασμωδικά, χωρίς οργάνωση, κυρίως ωθούμενοι από το θυμικό μας, μιας και οι μεγάλες συνεκτικές ιδεολογίες έχουν κλονιστεί συθέμελα ή έχουν εντελώς εκλείψει.

Σε σχέση με τα κατορθώματα των παππούδων του, ο σημερινός Έλληνας δεν έχει να περηφανεύεται για πολλά. Η σύγχρονη ιστορία μας σε συλλογικό επίπεδο μοιάζει με μια αλληλουχία επονείδιστων πραγμάτων. Ειδικά η πολιτική μας ιστορία των τελευταίων δεκαετιών. Ωστόσο η ανάγκη να εξισωθεί το προσωπικό με το συλλογικό είναι πιο επείγουσα από ποτέ. Καθώς και η ανάγκη για εξυγίανση σε πολλά κομμάτια του κοινωνικού βίου.

Τείνουμε να διαβάζουμε την ιστορία μανιχαΐστικά. Από δω οι καλοί, από κει οι κακοί. Δυστυχώς σε περιόδους πολέμου (αλλά και γενικότερα) αυτοί οι διαχωρισμοί δεν ευσταθούν. Μπερδεύονται, διαχέονται, μπαίνει ο ένας μέσα στον άλλο. Οι «καλοί» μπορούν να αποδειχτούν «κακοί» και αντίστροφα.

Με αυτή την έννοια η καταδίκη της Χρυσής Αυγής είναι κορυφαίο ιστορικό γεγονός της εποχής μας· κάτι για το οποίο μπορούμε να είμαστε περήφανοι. Η ίδια γενιά ανθρώπων που εξέθρεψε το αυγό του φιδιού, που του επέτρεψε να μεγαλώσει και να θεριέψει (με τις ευλογίες του υπάρχοντος πολιτικού συστήματος), κατάφερε εν τέλει να το συνθλίψει, τουλάχιστον σε πολιτικό και νομικό επίπεδο. Η δηλητηριώδης ιδεολογία της Χρυσής Αυγής είναι διάσπαρτη πλέον στα κοινωνικά στρώματα και απαιτείται η διαρκής επαγρύπνησή μας για να μην βγάλει - ως άλλη Λερναία Ύδρα - καινούργια κεφάλια.

Γνώση της ιστορίας δεν σημαίνει ωραιοποίηση των συμβάντων, αλλά αλήθεια και εξαγωγή συμπερασμάτων που είναι χρήσιμα για την προσωπική και συλλογική μας επιβίωση.

Η γνώση της ιστορίας φτάνει σε εμάς ως απόηχος παλιών πραγμάτων που είναι φιλτραρισμένα μέσα από συγκεκριμένες ιδεολογικές σκοπιές. Τείνουμε να διαβάζουμε την ιστορία μανιχαΐστικά. Από δω οι καλοί, από κει οι κακοί. Δυστυχώς σε περιόδους πολέμου (αλλά και γενικότερα) αυτοί οι διαχωρισμοί δεν ευσταθούν. Μπερδεύονται, διαχέονται, μπαίνει ο ένας μέσα στον άλλο. Οι «καλοί» μπορούν να αποδειχτούν «κακοί» και αντίστροφα.

Το ζήτημα δεν είναι να αποδομηθεί η κυρίαρχη άποψη που έχουμε για την ιστορία ούτε να βγούμε προς άγραν εθνικών τύψεων (μια τάση που είναι πολύ διακριτή σε δυτικές επαναναγνώσεις της ιστορίας…), αλλά να δούμε τα γεγονότα και από άλλο πρίσμα. Να συλλογιστούμε πάνω στις λεπτομέρειες και στο περιθώριο των ιστορικών συμβάντων. Να μην τρεφόμαστε από αυταπάτες και από ψευδαισθήσεις.

Οι εθνικοί μύθοι είναι συχνά αποκυήματα αυτού του τρόπου ανάγνωσης της ιστορίας. Γνώση της ιστορίας όμως δεν σημαίνει ωραιοποίηση των συμβάντων, αλλά αλήθεια και εξαγωγή συμπερασμάτων που είναι χρήσιμα για την προσωπική και συλλογική μας επιβίωση.

Δεν είναι μόνο η επίσημη ιστοριογραφία που τείνει να ωραιοποιεί, ή να ερμηνεύει κατά βολικό τρόπο τα ιστορικά γεγονότα. Το ίδιο κάνει και η πεζογραφία που ασχολείται με ιστορικά θέματα. Ευτυχώς, τώρα τελευταία κάτι φαίνεται να αλλάζει σε αυτόν τον τομέα. Παράδειγμα το πασίγνωστο Γκιακ του Δημοσθένη Παπαμάρκου που γκρεμίζει πολλά στερεότυπα και αγκυλώσεις σε σχέση με τον μικρασιατικό πόλεμο.

Το ίδιο πρέπει να γίνει και για τις άλλους μεγάλους ιστορικούς σταθμούς. Αν η επιστήμη της ιστοριογραφίας δεν μπορεί ή δεν θέλει να τους προσεγγίσει και να τος  αποδώσει με τη δέουσα ειλικρίνεια και με αίσθηση δικαιοσύνης, θα πρέπει να το κάνουν οι πεζογράφοι μας.  Ακόμα και όσοι γράφουν για τα παιδιά. Ίσως εκείνοι ακόμα περισσότερο.

Το ζήτημα δεν είναι να αποδομηθεί η κυρίαρχη άποψη που έχουμε για την ιστορία ούτε να βγούμε προς άγραν εθνικών τύψεων (μια τάση που είναι πολύ διακριτή σε δυτικές επαναναγνώσεις της ιστορίας…), αλλά να δούμε τα γεγονότα και από άλλο πρίσμα. Να συλλογιστούμε πάνω στις λεπτομέρειες και στο περιθώριο των ιστορικών συμβάντων. Να μην τρεφόμαστε από αυταπάτες και από ψευδαισθήσεις.

  • Ο Φώτης Δούσος γεννήθηκε στις Σέρρες το 1980. Σπούδασε θεατρολογία στο Τμήμα Θεάτρου της Σχολής Καλών Τεχνών του Α.Π.Θ. Το 2009 ίδρυσε μαζί με συνεργάτες του τη θεατρική ομάδα Hippo που δραστηριοποιείται στον τομέα του εκπαιδευτικού δράματος και στην παραγωγή παραστάσεων για παιδιά και ενήλικες. Με τη θεατρική ομάδα Hippo έκανε επίσης πολλά σεμινάρια σωματικού θεάτρου και παραγωγής γραπτού και προφορικού λόγου σε διάφορα μέρη του κόσμου. Ασχολείται με την πεζογραφία, το σενάριο, το θεατρικό κείμενο και τη λογοτεχνία για παιδιά, καθώς και με τη διδασκαλία της δημιουργικής γραφής. Είναι συνιδρυτής της συμβουλευτικής εταιρείας Story Jam που εξειδικεύεται στην ανάπτυξη μυθοπλαστικού περιεχομένου για την τηλεόραση και το σινεμά. Αυτό το διάστημα εκπονεί τη διδακτορική του διατριβή στο Πανεπιστήμιο Κρήτης  με θέμα τις τεχνικές της πλοκής στη νεοελληνική λογοτεχνία. 
Back To Top

Like what you see?

Hit the buttons below to follow us, you won't regret it...